آشنایی با ارکان بازار اوراق بهادار

ارکان بازار اوراق بهادار

آشنایی با بخش های مهم بازار اوراق بهادار
به دنبال تحولات اقتصادی و اجتماعی دهه ۱۳۴۰ و آغاز جنبش اقتصاد جمهوری اسلامی ایران در راستای اقتصاد بر طبق بازار و ارتقا فعالیت‌های صنعتی در آن دوره که تامین مالی آن‌ بدون شک نیازمند بازارها و ابزارهای تازه بود , ایجاد بورس اوراق بهادار در فرمان کار قرار گرفت و ضابطه تاسیس آن در اردیبهشت ماه ۱۳۴۵ به تصویب مجلس شورای ملی رسید و بعداز آن , بورس اوراق بهادار تهران تحت عنوان یکی‌ازابزارهای متکی به نظام بازار آزاد با انگیزه تشویق بخش خصوصی در اقتصاد جمهوری اسلامی ایران تاسیس شد و از بهمن ماه ۱۳۴۶ کار خود را با پذیرش سهام بانک توسعه و گسترش صنعتی و معدنی جمهوری اسلامی ایران , شرکت نفت پارس , اسناد قرضه دولتی , اوراق خزانه و ورقه ها قرضه عباس­آباد رسما آغاز کرد .

بورس اوراق بهادار تهران تا سال ۱۳۸۴ در چارچوب رقم خورده در قانون مزبور کار ­کرد ,در‌این ساختار , اداره کارگزاران بورس سندها بهادار تهران تحت عنوان فقط رکن اجرایی , متشخص حقوقی غیر وابسته غیر انتفاعی , مسؤولیت سازمان بورس را به عهده داشت .

این سازمان را هیئت‌مدیره‌ی هفت نفره‌ای اداره می کرد که توسط مجمع عمومی اعضا انتخاب می‌شدند. هیئت مدیره هم دبیرکل را به عنوان بالاترین مقام اجرایی بورس انتخاب می‌‌کرد. نظارت بر فعالیت سازمان کارگزاران بورس تهران هم بر عهده شورای بورس; به عنوان بالاترین رکن تصمیم‌گیری و مسؤول و ناظر حسن اجرای قانون تأسیس بورس اوراق بهادار; قرار داشت.
قانون تاسیس بورس اوراق بهادار; در سال ۱۳۸۴ و با توجه به عدم توان پاسخگویی به نیازهای جدید بازار اوراق بهادار; مورد بازنگری قرار گرفت و در آذرماه همان سال; قانون بازار اوراق بهادار به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.

ارکان تشکیل‌ بازار اوراق بهادار در قانون جدید عبارتند از:

الف) شورای عالی بورس و اوراق بهادار

این شورا بالاترین رکن بازار اوراق بهادار است که تصویب سیاست‌ کلان و خط مشی بازار در قالب سیاست‌های کلی نظام و قوانین و مقررات مربوط و همچنین اتخاذ تدابیر لازم برای ساماندهی و توسعه بازار اوراق بهادار و اعمال نظارت عالیه بر اجرای قانون بازار اوراق بهادار از مهمترین وظایف آن است.

اعضای شورای عالی بورس و اوراق بهادار عبارتند از:

۱) وزیر امور اقتصادی و دارایی که ریاست شورا را نیز بر عهده دارد؛
۲) وزیر بازرگانی؛
۳) رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌ ایران؛
۴) روسای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و اتاق تعاون؛
۵) رییس سازمان بورس و اوراق بهادار که به عنوان دبیر شورا و سخنگوی سازمان نیز انجام وظیفه خواهد کرد؛
۶) دادستان کل کشور یا معاون وی؛
۷) یک نفر نماینده از طرف کانون‌ها؛
۸) سه نفر خبره مالی منحصراً از بخش خصوصی با مشورت تشکل‌های حرفه‌ای بازار اوراق بهادار به پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی و تصویب هیات وزیران؛ و
۹) یک نفر خبره منحصراً از بخش خصوصی به پیشنهاد وزیر ذی‌ربط و تصویب هیات وزیران برای هر بورس کالایی.

ب- سازمان بورس و اوراق بهادار(سبا)

بر اساس قانون بازار اوراق بهادار; نهاد جدیدی تحت عنوان سازمان بورس و اوراق بهادار ایجاد شد تا زیر نظر شورای عالی بورس به نظارت بر اجرای قوانین و مقررات; تنظیم و تدوین مقررات و انجام دیگر وظایف تعیین‌شده در قانون بپردازد. به عبارتی مقام ناظر بازار اوراق بهادار ایران به دو نهاد شورای عالی بورس و سازمان بورس و اوراق بهادار تقسیم شد. سبا موسسه عمومی غیر دولتی است که دارای شخصیت حقوقی و مالی مستقل است و توسط هیئت مدیره پنج نفره اداره می‌شود. اعضای هیئت مدیره از میان افراد امین و دارای حسن شهرت و تجربه در رشته مالی منحصراً از کارشناسان بخش غیردولتی به پیشنهاد رییس شورا و با تصویب شورا انتخاب می‌شوند.

ج- بورس اوراق بهادار تهران

بر پایه ضابطه بازار اوراق بهادار , بورس اوراق بهادار تهران نیز از اداره عمومی غیر انتفاعی به شرکت سهامی عام انتفاعی تبدیل شد و عملیات اجرایی را بر عهده گرفت . تشکیل , سازماندهی و اداره بورس اسناد بهادار ; قبولورقه ها بهادار ; وضع و اوضاع و اجرای قوانین حرفه‌ای و انضباطی برای اعضاء , گزینش وظیفه های و مسئولیت‌های اعضاء و تحلیل برفعالیت آن ها ; بررسی بر حسن انجام معاملات ورقه ها بهادار پذیرفته شده ;تنظیم , جمع‌آوری , پردازش و تکثیر داده ها ; و آنالیز بر کار ناشران اسناد بهادار پذیرفته شده از مهم‌ترین وظیفه‌های مرتبط با آن است .

سازمان بورس اسناد بهادار تهران بر عهده هیئت مدیره است که از هفت عضو تشکیل می شود . اعضای هیئت مدیره بخشی مجمع عمومی می باشند و برای دوسال گزینش می‌شوند .
سازمان کارها اجرایی شرکت نیز به عهده مدیرعامل شرکت است که به وسیله هیئت مدیره گزینش می شود .